વરસાદ!


2ljm0ap1

વર જેવો હોય છે! સાદ દો તો ન આવે! ન બોલાવો તો અણધાર્યો આવી જાય! શાયદ એટલે જ એને કહેતા હોઇશુંઃ વરસાદ! ન સહેવાય એવી ગરમીથી છુટકારો મેળવવાનો એક માત્ર કારગત ઉપાય એટલે વરસાદનું આગમન! કાગના ડોળે રાહ જોતાં-જોતાં ઊનાળાની ગરમી સહન કર્યે જતા હતા! ન ગરમી ઓછી થતી હતી, ન વરસાદ આવતો હતો! જુનનું છેવટનું અઠવાડિયું પણ આવી ગયું! અને એ આવ્યો! ભરપૂર, ભીતર ઠંડક પ્રસરાવી દે એવું ઠંડુ પાણી લઇને! હરખની હેલી ચઢી છે ભીતર! અકળામણ કયાં ગાયબ થઇ ગઇ… ખબર જ ન પડી! બાકી બચી ગયું એ તો છે જેને ચાહું છું એને ભીંજવી નાંખવાનો અનરાધાર સ્નેહ!

ભીંજાવાની શરૂ થઇ ઋતુ! વરસાદના પાણીમાં ભીંજાઇને ભીતરથી કોરા રહી જનારા નર-નારીઓ ગુમાવી બેસશે કુદરતનો વગર મૂલ્યે મળી જતો અનહદ આશીર્વાદ! ભીતરથી ભીંજાજો! અને ભીંજજો..જેને તમે ચાહો છો, અનહદ! પલળી જવાની અને પલાળી નાંખવાની શરૂ થઇ ગયેલ, તમારા સુધી પહોંચેલ ઋતુને વધાવો.. ભીતરના સ્નેહથી!

Advertisements

એકલતા!


160647081001201એકલતા સતત ઝંખતી રહે છે સોબત! અને એના માટે કરવા પડતા તમામ યત્નો, ઉધામા પોતાના અસ્તિત્વને ઘૂંટણે લાવી કરતો રહે છે એકલો પડી ગયેલો, તરછોડાયેલો માણસ! પત્ની, બાળકોની વચ્ચે શ્વાસ ભરતો માણસ એકલો હોય એવું ઝટ કોઇને સમજાતું નથી! હર્યુ-ભર્યુ ઘર હૂંફ આપવામાં નિષ્ફળ નીવડે ત્યારે એકલો પડી ગયેલો જણ બહાર લાગણી શોધવા નીકળી પડે છે! સ્ત્રીના આછેરા સ્મિતમાં પણ સધિયારો દેખાય છે… અહીંયા તો હૂંફ મળશે જ! મળે છેઃ ન સહેવાય એવી બરફ જેવી ઠંડી ઉપેક્ષા!

હસતા રહેવાની પડી ગયેલી આદત ભીતરની પીડાને હળવી કરતી નથી! બસ, સમયના અંતરાલમાં વધુ ગહેરી થતી જાય છે! ટોળામાં એ રહી શકતો નથી! એકલતા સહેવાતી નથી! બે છેડાં પર ઝોલા ખાતું અસ્તિત્વ તૂટતું રહે છે! ન તો તૂટવાનો અવાજ! ન તો નરી આંખે દેખાતું ખંડિત થતું જતું અસ્તિત્વ! આ સ્થિતિમાં અવાજ કર્યા વિના નજીક આવી રહેલું મૃત્યુ કોઇનેય દેખાતું નથી! દેખાય છે ફક્ત સમયની ધારાથી એકલા પડી ગયેલા, તરછોડાયેલા  જણને!

તમારી આજુ-બાજુ ચૂપચાપ રહેતો, વધુ સમય અંધકારમાં પસાર કરતો કોઇક માણસ દેખાય તો આપજો હૂંફ! જીવી જવાનું કારણ તમારા સ્મિતમાં મળી જશે એને!

બાપુજીઃ જીદને જીવન મંત્ર બનાવી જીવી જનાર! 



21.6.1918 ના રોજ પિતાજીનો જન્મ. હયાત હોત તો… 
જીવન જીવવાની પધ્ધતિ અનોખી હતી એમની. જીવનમાં એ ક્યારેય કોઈને નડ્યા ન હતા. નડ્યા એમને મૃત્યુ સુધી માફ ન કર્યા. હરખ-શોક બાજુ એ રાખી સ્વસ્થ રહ્યા. 93 વર્ષનું આયુષ્ય માંણી ગયા. એમનું જીવન સૂત્ર હતુંઃ બળી ગયું, ઢળી ગયું, મરી ગયું…. ક્યારેય અફસોસ ન કરવો. સાચ્ચે જ કોઈ પણ વાત પર એમણે અફસોસ વ્યક્ત કર્યો ન હતો. મા ના મૃત્યુ વખતે પણ સંપૂર્ણ સ્વસ્થ હતા પિતાજી. સાંજે એમણે ધરાઈને ખાધું હતું. મને ગળે કોળિયો ઊતર્યો ન હતો. 

જીવન પાણી જેવું ગતિશીલ છે. એણે વહેવું જોઈએ. જો ન વહે તો ગંધાઈ જાય. એમનું જીવન સુંગધમય રહ્યું. કયારેય વઢયા હોય, ખીજાયા હોય, થપ્પડ મારી હોય… યાદ નથી. ઘર કેમ ચાલે છે તેની ખબર હું 25 વર્ષનો થયો, નોકરીએ લાગ્યો ત્યાં સુધી ન પડી. 

આજે 21 જૂન! વિશ્વ યોગ દિવસ. એમનો જન્મ પણ આજના દિવસે. મારા પિતાજીનુ જીવન યોગથી કમ ન હતું. કોઈ પણ સ્થિતિમાં સ્વસ્થ રહી કડક નિર્ણય લેવાની એમની કોઠા સૂઝ ગજબની હતી. 

સગી બહેન સાથે વાંધો પડ્યો. આજીવન સબંધ કટ. દુરની બહેન સાથે લાગણી ભીનો સબંધ રહ્યો. બહેન જીવી ત્યાં સુધી નિભાવ્યો. 

 મામા સાથે એમને કોઈક વાતે બગડયું. સબંધ કટ. ન એ જીવનભર ગયા. ન મા ને જવા દીધી. મા મરી ગઈ ત્યારે મામા આવ્યા હતા. મૃત મા અને જીવીત મામાનું રૂદન. કાશ! મા જીવતી હતી ત્યારે મામા આવ્યા હોત તો? મા રાજીના રેડ થઇ ગઇ હોત. ભાઇ સાથેનો લગાવ મા ને અનોખી બનાવતો હતો. ભાઈ-બહેન વચ્ચેનો પ્યાર અદ્દભૂત. સમયથી પર. બાપુજીના હુકમને માન આપી મા એ ભાઈ-બહેનના સબંધ પર પૂર્ણવિરામ મૂક્યું. મા, મામાને જીવનપર્યત મળવા ન ગઇ તે ન જ ગઇ. 

જીદ જીવનનો હિસ્સો બને ત્યારે સબંધો હોમાઇ જાય એ મેં સગી આંખે જોયું છે! મા ગઇ. મામા ગયા. બાપુજી ગયા. રહી ગયાઃ માની લીધેલા ઠાલા મૂલ્યો. માફ કરવાની, માફી માંગવાની પહેલ બંને પક્ષે થઈ હોત તો સબંધ દિપી ઊઠત.

કડવો સ્વાદ જીભને પસંદ નથી. તરત જીભ થૂ થૂ કરી નાંખે છે. તેમ છતાં આપણે જીભને કાપી નાંખતા નથી. સાકર ખાઇને જીભને ગળી કરીએ છીએ. તો પછી કડવાશ વ્યાપી ગયેલા સંબંધોને શા માટે કાપી નાંખીએ છીએ? સાકર ખાઈને શા માટે ગળ્યા બનાવતા નથી? 

સમય-ચક પરથી પસાર થવાનું હોય ત્યારે કડવાશને ગળે ન લગાળાય. ફ્ક્ત રાજ કપૂરની જેમ કહેવાયઃ ના તુમ હારે  ન હમ હારે! તુમ્હારી ભી જય-જય…. હમારી ભી જય-જય! 

જય હો…….. 

રોગ!


rj2-55c2fc01c0195_l

“પ્રેમ રોગ” નામનું મૂવી આર. કે. બેનર્સ  હેઠળ રાજકપૂરે વર્ષો પહેલાં સર્જયું  હતું. જેમાં વિધવાના પુનઃવિવાહની, પ્રેમ કહાનીની વાત સુપેરે મઢી હતી. વિઘવા પુનઃલગ્ન કરે એનો સામાજિક વિરોધ ત્યારે ચરમસીમાએ હતો. પણ, વિવાહ થઈ ગયા પછી મનમેળ ન થનાર પત્નીથી છુટકારો મેળવવા અદાલતના દ્વાર ખટખટાવ્યા પછી પણ છુટકારો મળતો નથી!

અદાલતની  સખ્ત ચેતવણીઃ “સાથે રહો….” ની જીદે હસતાં રમતાં એકત્રીસ વર્ષના છોકરાને બેંતાળીસ વર્ષનો ધીરગંભીર પુરૂષ બનાવી જીંદગી નર્કથી બદતર બનાવી દીધી છે. 

ન તો એ જીવી શકે છે! ન તો એ મરી શકે છે! આખરે ભાવનાઓની કશ્મકશમાં મનોરોગી બનીને રહી ગઈ છે એ વ્યક્તિ! જે સગા ભાઈ સાથે “દયા મૃત્યુ” ની વાત ધુસ્કે ધુસ્કે રડતાં કરે છેઃ ભાઈ… મારે મરી જવું છે! મને મારો… મારી જીંદગીમાં ન તો રસ છે, ન તો કસ! આવી સ્વાદહિન જીંદગીને ખેંચવાનો કોઈ મતલબ નથી! જીંદગી દોઝખ છે! મૃત્યુ સ્વર્ગ! મુક્તિ… મુક્તિ… મુક્તિ…. મને મુક્તિ આપો… 

ભીતરથી હલબલી જવાય એવી પીડામાંથી પસાર થનાર એ વ્યક્તિ મારી બહુ જ કરીબી રિશ્તેદાર છે. 

અગિયાર-અગિયાર વર્ષથી અદાલતની સામે મીટ માંડીને બેઠો છે એઃ ક્યારેક તો મારી તરફેણમાં ચુકાદો આવશે! પણ, ના. અદાલત એની એ જ છે. જજ બદલાયા કરે છે! અને ચુકાદો? -હમેશાં વિરુધ્ધમાં શા માટે હોય છે… સમજાતું નથી એને. જે સ્ત્રી સાથે લગ્ન કર્યા હતા એને ન તો છુટુ થવું છે, ન તો સંસાર ભોગવવો છે! બસ, હું તો તૈયાર જ છું… મારા પતિના ઘરે જવા! -પત્થરની લકીર જેવા આ વાક્ય સિવાય આ સ્ત્રી એ અગિયાર વર્ષ ન તો બીજું કોઈ સુખ આપ્યું. ન તો સુખની ઝંખના જગાવી છે!

-અદાલતમાં ન્યાય નહીં જ મળે… એવું માની લીધું છે એણે! અદાલતની થતી કાર્યવાહીમાં શટલકોકની જેમ ફંગોળાતો રહે છે એ! હાલમાં મનોચિકિત્સક પાસે સારવાર ચાલી રહી છે. સારો થઈ જશે એવી આશા એટલા માટે રખાય કે એ ખુદ મનોચિકિત્સક પાસે ગયો છે. 

પ્રાર્થના કરીએ કેઃ જલ્દીથી એની મનોદશા સામાન્ય થાય. ન ગમતાં, પોતાની જાતને ગોઠવી ન શકાય એવા કદી ન બંધાયેલા સબંધ માંથી છુટકારો મળે! 


જીંદગીની થકવી નાંખતી રફતાર!


m

ચોક્કસ ઉીંમર પછી રોજગાર ન મળે કે ન થાય આવક તો, મનને કુંઠિત થતાં વાર લાગતી નથી! પછી જે મળે અને જેટલું મળે એમાં જ ભલાઇ! -એવું દ્દઢ પણે માની લેવાની બિમારી ઘર કરી જાય છે! જે કેમેય કરી પીછો છોડતી નથી!

જીવન જીવવાની ગળાકાપ સ્પર્ધામાં હુકમનો એક્કો પૈસા સિવાય કોઇ જ ન હોઇ શકે એવી હાલત કથળતાં જતાં સામાજિક સબંધોએ કરી દીધી છે! પૈસાનો અભાવ ભીતરની અસિમિત આંકાક્ષાઓ, અરમાનોને ભરખી જાય છે! એની ખબર પડે ત્યારે તો “અભાવ” ની આદત પડી ગઇ હોય છે!

મારી જ ઓફિસમાં “ફિક્સ” પગારથી ભરતી થયેલ, થનગનતાં યુવાન છોકરાને સહજતાથી પૂછાય જાય છેઃ “ભરપૂર સુખમય જીવન જીવવા માટે શું જોઇએ ?”

એનો જવાબઃ “સરકારી નોકરી અને વીસ હજારની સેલરી કાફી છે મારા માટે! એથી વધુ કશું જ જોઇતું નથી!”

“કશું જ જોઇતું નથી!” માં હારી ગયેલા યુવાનની ભીતરી વ્યથા, નિરાશા બની વ્યક્ત થઇ!

હું વિચારી રહ્યોઃ વીસ હજારમાં એકલા આસાનીથી આ સ્પર્ધાત્મક  યુગમાં જીવી શકાય! પરણેતર સાથે તો વીસ લાખ પણ ઓછા પડે… જીવવા માટે!

આવકના અભાવમાં સ્વપ્નોને દફન કરવાના પછી! સુપર માર્કેટમાં ખરીદી કરતી વખતે “પ્રાઇઝ ટેગ” જોવાની! પસંદ પડેલ દસમાંથી નવ ચીજોને છોડી દેવાની! તનાવને ઘરમાં આમંત્રણ આપવાનું!  ખુશીઓને દરવાજા બહાર જ ઉીભી રાખવાની! -એ ઘરમાં આવી જાય તો ખર્ચાળ સાબિત થાય એવો એનો સ્વભાવ છે!

કંકાસ, કલહ પછી, કલરવને ગુંજવા નહીં દે ઘરમાં!  આખરે તૂટતા-તૂટતા લેવાતા મૂકાતા શ્વાસો વચ્ચે પસાર થતી જીંદગીની થકવી નાંખતી રફતારને જોયા કરવાની! -બસ જોયા જ કરવાની….

રંભા-મેનકા-ઉર્વશીની ઉથાપી ન શકાય એવી કશીશનો જીવન અર્ક છે તું!


.facebook_1637481756ડગલે અને પગલે ભોગવવી પડતી યાતના, જો તું ન હોય તો સહન જ ન થાય! જુઠની બુનિયાદ પર રચાયેલા સંસારમાં તું મધ-મીઠ્ઠો  કંસાર છે! તું ન હોય તો પછી બચે એને જીવન ન કહેવાય! એ તો બની જાય અણધારી કયારેક ખત્મ ન થનારી આફત!

તારા ચહેરા પર રમતું સ્મિત જીવનની રમતમાં મને અગ્રેસર રાખે છે. સ્ફટીક-શી તારી આંખોમાંથી સતત, અવિરત વહેતું વિસ્મય ઇશ્વર હોવાનો અહેસાસ કરાવે છે મને! તારી સમીપ રહેવાનો એક પણ મોકો મારા માટે બની જાય છેઃ અવસર! તારા પગલાંની આહટ હું જીવતો છું એનો અહેસાસ કરાવે છે મને! તું છે તો હું છું! નહીં તો જડ શરીર સિવાય બીજુ શું છું હું ?

મારી ભીતર ધબકાર ભરે છે તારૂં સામીપ્ય! તું ન હોય મારી આજુ-બાજુ…. એ કલ્પના પણ નર્કનો યાતનામયી અહેસાસ કરાવે છે મને! સ્વર્ગનો સમાનાર્થી શબ્દ એટલે તું! તું મારા શ્વાસની સુગંધ છે! તું મારા થાકી ગયેલા પગનો વિસામો છે! તું મારા જીવતરના ફેરાની આખરી મંઝિલ છે! તું જીવન ચક્રના ફેરામાંથી મુક્તિ આપતો મોક્ષ છે! તું છે તો છે સઘળું છે! નહીં તો સનાતન અંધકાર!

તું મને છોડીને નહીં જાય ને ? -ડર લાગ્યા કરે છે મને! કારણમાં એટલું જ કેઃ રંભા-મેનકા-ઉર્વશીની ઉથાપી ન શકાય એવી કશીશનો જીવન અર્ક છે તું! સાચ્ચે જ…. તને પામીને ધન્ય થઇ ગયો છું હું!

નાટક! 


જીવનભર, બે વ્યક્તિઓ વચ્ચે પસાર થતો સમય લાંબા અરસા સુધી ટકી જાય એ માટે એક બીજાને ચાહવાનું, એક બીજાથી સુખી હોવાનુ સફળ નાટક જીંદગીના રંગમંચ પર ભજવતા રહેવું પડે છે! આ નાટકનો અંત મૃત્યુ પછી જ આવે છે! મૃત્યુ આવી જાય ત્યાં સુધી પ્રસંગોપાત બદલતા રહેતા મુખોટા જીવન-નાટકનો પ્રમુખ હિસ્સો! પ્રમાણિકતાથી પોતાના હિસ્સામાં આવેલ પાત્રને બખૂબી નિભાવવાની કળામાં હથોટી આવી જાય છે પછી!

સચ્ચાઈ શુભ હોવા છતાં સબંધનો અંત લાવે છે! જ્યારે જુઠનો તિરસ્કાર થતો હોવા છતાં, સંબંધમાં મધુરતા લાવે છે જુઠ! -એ હકીકત નકારી શકાતી નથી! જુઠ પર સબંધ રચાઈ છે, ચણાઇ છે! પાકા ચણતર પછી જુઠ એમાં આરામથી રહે છે!

સચ્ચાઇના પાયા પર ચણતર શક્ય નથી! કડવાશ, ઘૃણા, નફરત…. સચ્ચાઈ સાથે લઈને ફરે છે!

જુઠનો જાકારો શક્ય નથી! અને સચ્ચાઈ ને સ્થાપિત હક્ક આપી શકાય એમ નથી!!!

તું એક ફૂલ ગુલાબી સ્વપ્ન છે! 


તું એક ફૂલ ગુલાબી સ્વપ્ન છે! ઝંખના ઓના વમળ માંથી લાધેલું પુષ્પ એટલે તું! તારા ચહેરાની સ્નિગ્ધ ત્વચાની ભીતર સંચાર થતો રક્ત પ્રવાહ તારા ચહેરાની બેનમૂનતા પર હરખાય છે! લાલ ચટક હોઠ પરથી સરતા શબ્દો પછી,  હોઠની મુલાયમ સપાટી પર થતું કંપન તને અનોખી બનાવે છે! સાચે જ… તારા હોઠને ચૂમવાની તીવ્રેચ્છા ને રોકવા માટે શરીરની પૂરી ઉર્જાને ખર્ચવી પડે છે મારે!

કુદરતનું બેનમૂન નજરાણું છે તું! ચાહતનો ચોંકાવી નાંખે એવો વેગીલો જુવાળ છે તું! ટમટમતા તારાઓના સમૂહનો ઉજાસ છે તું! પૂનમના ચાંદનો શીતળ સ્પર્શ છે તું! સૂર્યોદયના વિખરાતા રંગોની મનભાવન રંગોળી છે તું!

તું છે તો છે જગતમાં જન્નત! તું નથી તો છેઃ જહન્નમનો અવિનાશી, દર્દીલો અનુભવ!

નહી તો પછી જન્મોના ફેરા છે જ ને! 


વૈવિધ્ય છે રંગોમાં! લાલ રંગ આકર્ષે છે. પ્રેમની અનુભૂતિ કરાવે છે! સફેદ રંગ ભીતરની શાંતિને બ્યાન કરે છે! પીળો રંગ દોસ્તીના દરવાજા ખોલે છે! કાળો રંગ ગાઢ થતી જતી ઉદાસીને ઊભારે છે!

ઉદાસી અને ઉલ્લાસ વચ્ચે હોય છેઃ સમય ચક્ર પર ઉદ્દભવતી પાતળી ભેદ રેખા! તમારા હક્કમાં કશુંક છે તો છે ઉલ્લાસ! નથી તો પછી રહી જાયઃ ઉદાસી!

મનને ગમે છે હમેશાં ખુબસૂરતી! પછી એ હોય કુદરતના બેનમૂન રંગોની કે પછી નજર સમક્ષ આવી જતી મનભાવન વ્યક્તિની છબી! આકાર વગરના રંગો અને આકારિત વ્યક્તિનું મધુર સ્મિત! -મન માટે બંને સરખા!

મન ગમતી વ્યક્તિનું સાન્ધિય ઈશ્વરના સાક્ષાત્કાર થી કમ નથી! એ મળે તો મોક્ષ હાથ વેંતમાં! નહી તો પછી જન્મોના ફેરા તો છે જ ને!!!

તને ઝંખ્યા કરૂં છું! 


દોસ્તોની એક લાંબી યાદી છેઃ ફેસબુક પર! વ્હોટ્સ એપ પર!

રોજ સવારે પાંચ વાગ્યાથી અગિયાર વાગ્યા સુધી ”Good morning” ના ધોધમાર મેસેજ આવે છે! -ધરાઇ જવાય, પછી ઉબાઈ જવાય એટલા!  દિવસ ઢળતો જાય અને રાતની કાલિમા છવાતી જાય છે તેમ-તેમ ફરી પાછા “Good night” ના મેસેજનો મારો શરૂ થઈ જાય છે! એ ચાલે છેઃ રાતના અગિયાર સુધી!

“Good morning ” અને “Good night” વચ્ચે પસાર થતો, એકલો, અટુલો સમય ઝંખે છે તારી સોબત! “Morning અને Night” વચાળે પસાર થતો ભારેખમ સમય સાવ નોંધારો હોય છે! એને હમેશાં જરૂર રહે છે તારા આધારની! તારા હોઠ પરથી સરકતા સુંવાળા સ્મિતની!

ખાલીખમ વાસણની જેમ ખખડતો સમય મારી એકલતા પર હસતો રહે છે! અને હું દોસ્તોની એક લાંબી યાદી લઈને રઝળપાટ કરતો તને ઝંખ્યા કરૂં છું….. બસ ઝંખ્યા જ કરૂં છું….!

હરિફાઇ!


3690325-woman-counting-indian-rupeesદોડ! કયારેય કયાંય ન અટકે એવી દોડ લાગી ગઇ છે! અસામાન્ય ભણતર પણ રોજી-રોટી માટે કામમાં આવતું નથી! દસમાં ધોરણમાં ભણતાં છોકરા-છોકરી પર દુનિયાભરનું દબાણ છેઃ તારે હમેંશા પ્રથમ આવવાનું છે! પ્રથમ સ્થાન પર આવી ગયા પછી પણ પ્રથમ સ્થાન પર ટકી રહેવાનું ભયંકર દબાણ!  ગ્રેજ્યુશન પૂરૂં થાય ત્યાં સુધી ઘૂંટાતા શ્વાસો!  એ પછી પણ નોકરીની કોઇ ખાતરી નથી! અને જેની ખાતરી ન હોય  એને ખાતર દોડતા રહેવાની હરિફાઇ કરૂણતા સર્જે છે કે રમુજ ? -મને કયારેય સમજાયું નથી! જે ન સમજાય એવું પણ આપણી નજર સામે બન્યાં કરે એને જ જીવન કહેવાતું હશે ?

મારી જ ઓફિસમાં હમણાં જ ફર્સ્ટ કલાસ કોમર્સ ગ્રેજ્યુઇટ છોકરા-છોકરીઓને કલાર્કમાં, પાંચ આકંડાની મામુલી રકમના  પગારમાં લેવાયા! તરોતાજા, થનગનતા છોકરા-છોકરીઓની જિંદગી ફિક્સ થઇ ગઇ હોય એવું મહેસુસ થાય છે! -એમના ચહેરા પર એવી કોઇ ગ્લાનિ નથી! બલ્કે હરખ છલકાય છે!-જાણે દુનિયા જીતી લીધી હોય!

પહેલાં જિંદગી ઝંખનાઓનો ગુણાકાર હતી! હવે જિંદગી ખુશીઓની બાદબાકી બનતી જાય છે!  સ્વપ્ના જોવાનો કોઇનેય અધિકાર ન હોય શકે! -એવી જડબેસલાક વ્યવસ્થા ફિક્સ પગારે કરી દીધી છે એવું કોઇનેય સમજાતું નથી! કે નથી દેખાતું!

પૈસા હાથનો મેલ નથી! હાથની તાકાત છે! સબંધોની સુમેળતા અર્થે પણ જરૂર પડે છેઃ પૈસાની! પ્યાર પણ ત્યારે જ મજબૂતાઇથી ટકીને રહે છેઃ જયારે ભરપૂર પૈસા હોય! પૈસા જરૂરિયાત નહીં શ્વાસ બનતો જાય છે! એ ન હોય તો શ્વાસને વિસામો સાંપડી જાય અે નક્કી! -તમારૂં શું માનવું છે ?

રોઝ-ડે!


rose-day૭ મી ફેબ્રુઆરીએ નવ-યુવાનો દ્રારા ઉજવવામાં આવતાં દિવસને નામ આપવામાં આવ્યું છેઃ રોઝ-ડે! ગુલાબ હમેંશા પ્રતિક રહ્યું છેઃ પ્રેમનું!  પ્રેમ પરમાત્માનો પ્રસાદ છે! અને પ્રસાદને નકારી શકાતો નથી!  એનો સ્વીકાર હર એકે સહજતાથી ભગવાનની આસ્થાથી કરવો રહ્યો!

માણસની અંદર રહેલી લાગણી અલગ-અલગ સ્વરૂપે બહાર આવવા માટે વલખા મારતી રહે છે! અને એમાંથી ગુલાબનો દિવસ સર્જાય છે! લાગણીઓને જતાવવાનો દિવસ! કોઇની તમને પરવા છે એની ખાત્રી કરાવવાનો દિવસ!  ભીની-ભીની લાગણીઓના સ્વીકાર પછીના આવકારનો દિવસ!  ગુલાબ જેવા તરોતાજા રહો હરહમેંશ એવું કહ્યા  વિના કહેવાનો દિવસ!

માણસને લાગણીઓને માંણવાની જેટલી ગમે છે એટલી મણનું તાળું મારી રાખીને સુરક્ષિત રાખવાની ગમતી નથી! મનગમતું કરવાનો સ્વભાવ સમજણ આવી માણસમાં ત્યારથી આવી ગયો છે! ગુલાબનો લાલચટ્ટક રંગ શરીરમાં વહેતા  લોહીના લાલ રંગને લીધે માણસને આકર્ષતો હશે ?  આકર્ષણની કોઇ ઉંમર હોતી નથી! એ કોઇ પણ ઉંમરે તમારો પીછો કરે! એનો  સ્વીકાર જેટલો સહજ છે એટલો છુટકારો સહજ નથી!

ભાઇ!


ભાઇ શબ્દ કાને પડતાં જ, મા જણ્યો  ભાઇ નહીં પણ ગલીનો ગુંડો જ નજર સમક્ષ આવે એ હદે ભાઇ-ભાઇ વચ્ચેના શબ્દો કથળી ગયા છે! ભાઇ એટલે અણીના સમયે આધાર બનીને પડખે અડીખમ ઉભો રહે એ જમાનો શાયદ હવે ગયો! અત્યારે ભાઇ એટલે અણીના સમયે પોતાના હક્કનો આધાર રજુ કરતો કાબેલ વકીલ!

મારી સામે બેઠેલ વ્યક્તિની આંખમાં ડોકાતી પીડા શબ્દમાં વ્યકત થઇ રહી છેઃ મારો ભાઇ એટલે લક્ષ્મણ! મારો પડ્યો બોલ ઝીલતો, કયારેય મારો બોલ ઉથાપ્યો હોય એવું બન્યુ નથી! એ મુબંઇ રહે છે! અહીં આવે એટલે ખુશીઓને દોરડેથી બાંધીને લઇ આવે! એ જેટલા દિવસ રહે એટલા દિવસ અમારા ઘરમાં દિવાળી! રાત્રે જમ્યા પછી હું આડો પડ્યો હોઉં ત્યારે એ આવે, મારા, મારી પત્નીના પગ દબાવે! -મારી ધરાર ના હોવા છતાંય! હું ગર્વથી ગદગદ થઇ જાઉં! મારી પત્નીને એ મા ની જેમ ચાહે!

એ મુંબઇ રહે છે! કહેવાય છેઃ મુંબઇમાં રોટલો મળે પણ ઓટલો નહીં!  એને મારો ઓટલો કઠ્યો! એણે મેં ખરીદેલા ધરમાં ભાગ માંગી પોતાનો ફેંસલો સંભળાવી દીધોઃ તમે મકાન લીધું ત્યારે મેં મદદ કરી હતીને!

કોઇ પણ ફેંસલો આપસમાં ફાંસલો વધારવાનું કામ કરે! નાનો ભાઇ મોટાભાઇને મકાન ખરીદવા મદદ કરે એ ઉત્તમ! પણ,  મદદ કર્યા પછી જંગલી પશુની જેમ, શિકાર માટે ઘાત મારીને યોગ્ય સમયની તાકમાં રહે તે યોગ્ય કહેવાય ? મદદ ચક્રવૃધ્ધિ વ્યાજ બની ઘરની ચોખટ પર દસ્તક કરે ત્યારે રાતોના ઉજાગરા  નક્કી થઇ જાય! ઉજાગરા કયાંય ઉજાગર કરી ન શકાય  એવી ઉીભી થતી  સ્થિતિ પણ વ્યવહારૂં ગણાય એવી દયનીય દશા સહેનારની હોય છે! અને એ સ્થિતિને સહેનાર સહનશીલ વ્યક્તિ મારી નજર સામે છે! એ વ્યક્તિ એટલે સદાય ખુશ મિજાજ રહેતાં, હમેંશા હસતા રહેતાં પરગજું, મદદ માટે હમેંશા તત્પર જોષીભાઇ!

માનવીય ગુણોસભર વ્યક્તિના માનસ પર અંકિત ગાૈરવવંત છબી પર ઘા થાય ત્યારે ભગવાન પરથી ભરોસો ઉીઠી જવો સ્વભાવિક ગણાય! પણ, જોષીભાઇના કિસ્સામાં ઉલ્ટું બન્યું છે! ભગવાન પરથી તેમનો ભરોસો ઉીઠ્યો નથી! ફક્ત બેવડાયો છે!

બાઇબલનું વચન કહે છેઃ અણીના સમયે મદદ માટે ભાઇ જન્મ્યો છે! -વચનને સાર્થક થતાં જોયું! પણ, અણીના સમયે કરેલી મદદ વ્યાજ સહિત વસુલવામાં આવશે એવું કયાંય જણાવ્યું નથી! બાઇબલમાં જણાવ્યું નથી એ ન જ બને એવું તો ન જ હોય ને!

લીલોછમ માણસઃ જગદીશ જોષી! 


સરકારી માણસ કયારેય મનમોજી ન હોય! અે તો હોયઃ નિયમોના પ્રવાહમાં તરવાની કોશિશ કરવાના યત્નમાં તણાઈ જતાં પોતાના સ્વને બચાવી લેવા માટે જીવનભર હવાતિયાં મારતો માણસ!

પણ, દોઢ એક વર્ષ પહેલાં એક અપવાદ મારી સામે આવ્યો! અને એ અપવાદ એટલે જે. ડી. જોષી! જન્મે બ્રાહ્મણ! પણ કર્મે જેને આપણે શોધતાં રહીએ છીએ  એવા સાચુકલા માણસ!

ચંદનની જેમ પોતે ઘસાઈ બીજાને ખુશ્બુ આપનાર દરિયાદિલ માણસ એટલે જોષીભાઈ! પારા જેવા ચંચળ, અસ્થિર! એક જગ્યાએ ટકવું એમના સ્વભાવમાં નથી! સતત બોલતા રહેવું એમના સ્વભાવનો પ્રમુખ હિસ્સો! એ જે જાણે છે એ વિશે બોલે… એ તો સમજ્યા! પણ, જે જાણતા નથી એ વિશે પણ આત્મવિશ્વાસ પૂર્વક બોલી શકે છે! મનના મલિન નથી! સહજતા એમનો સ્વભાવ છે! પહેલી મુલાકાતમાં સાવ અજાણી સ્ત્રી સાથે તુંકારાથી વાત કરી શકે એટલા સહજ છે! ભીતરથી ભર્યા-ભર્યા છે! એમની ભીતરની રસિકતા એમને ક્યારેય વૃધ્ધ નહીં થવા દે!  રસિક માણસો હમેશાં લાંબુ જીવે છે!

સ્વાધ્યાયના પ્રણેતા પાડુંરંગ શાસ્ત્રી, જે દાદાના હુલામણા નામથી ઓળખાય છે તેમના અનન્ય ભક્ત છે જોષીભાઇ! એમની હર એક વાતમાં પહેલાં દાદા હાય છે! એ પોતે કયાંય હોતા નથી! હોય છેઃ ફક્ત દાદા…દાદા…દાદા… અને દાદા જ! દાદાની વાતે-વાતે એમની આંખમાં આંસુ આવી જાય! આંસુ સાથે એમનો ઘરોબો છે! જાહેરમાં રડનાર માણસ કપટી ન હોય એવું નાના બાળકને પણ ખબર હોય છે! ભરોસાના માણસ છેઃ જે.ડી.જોષી!

સતર મહિનાની બાકી રહેતી નોકરી છોડીને એ 31 જાન્યુઆરીએ નિવૃત્ત થઈ રહ્યા છે! કારણમાં એટલું જ કેઃ એમને ઝાંઝા બધા પૈસાની જરૂર છે!  પહાડ જેવી જવાબદારીને જવાબ આપવા જતી કરવી પડે નોકરી,  ત્યારે એ નિર્ણય લેવા માટે કલેજુ કેટલું મજબૂત કરવું પડે એની ખબર ફક્ત સમયને જ હોય છે! અને એમની પીડાને સ્મિતના પછવાડેથી સીસકતી સગ્ગી આંખે જોઈ છે મેં! એમને રહેવું છે! બાકી રહેલી નોકરી પૂરી કરવી છે! પણ… માંગણી,  હઠીલી માંગણ બનીને દરવાજે ઊભી છે! અને એ જવાનું નામ જ નથી લેતી! માંગણી જતી નથી એટલે એમણે જવું પડશે! એ જશે અમારી વચ્ચે ન ભરાઈ એવો ખાલીપો મૂકીને! અને અમે ચૂપચાપ એમને જતા જોઈ રહીશું… બસ, જોઈ જ રહીશું….

સુખ નામે છલ!


પરણિત યુગલોની પહેલી પ્રાથમિકતા હોય છેઃ જલ્દીથી મા-બાપ બની જવાની! હરખના હિલોળા ભીતર ઉમટી પડે છેઃ દિકરાનો જન્મ થતાં જ! હજુય દિકરીનો જન્મ વધાવવા યોગ્ય સમાજના બહુ મોટા હિસ્સાને લાગતો નથી! દિકરો એટલે મધ્યાન્હે તપતો સૂરજ! અને દિકરી એટલે આથમતી સંધ્યાના ઓછાયા! – આ સમજ લઇને ચાલતો સમાજ સમજુ બને એ માટે સમય ચક્રના ચાલતા ચરખામાં દિકરા-દિકરીના ભેદને હોમવો પડશે!

રપ મી જાન્યુઆરીએ ઘરડાંઘરમાં જઇ આવ્યા અમે! ઓફિસનું આયોજન કશુંક સારૂં કરવાનું હતું! નહીં કે સમગ્ર સ્ટાફની આંખ ખોલી નાંખે એવું ધારદાર સત્ય નજર સમક્ષ લાવવાનું! ગયા. પાછા આવ્યા! -એ બંને વચ્ચેના અંતરાલમાં અનુભવીઃ વૃધ્ધોની સીસકતી પીડા, વિચારી વિચારીને ખાલી થઇ ગયેલા દિમાગની ભાવ-શૂન્યતા, તરછોડાઇ ગયાનો ભૂલાઇ ગયેલો અહેસાસ, ચહેરા પર અંકાયેલી વેદનાના ચાસમાં ઉગી નીકળેલી ઉર્વરતા….

એક સમય હશેઃ દિકરો જન્મ્યો હશે ત્યારે પેંડા વહેંચી સુખતર પળોમાં બધાને સહભાગી બનાવ્યા હશે -આ વૃધ્ધોએ એમની તપતી જવાનીમાં! દિકરો મોટો થઇ એમની પાછળ ઘસાઇ ગયેલી જવાનીનું વળતર “હાશ” બનીને આપશે! ના, જે ધાર્યુ હતુ એ તો બન્યુ જ નહીં! અને ન ધારેલું બની ગયું! વૃધ્ધાશ્રમનો દરવાજો બતાવી દીધો દિકરાઓએ!  હવે નજર સમક્ષ ખરતાં દિવસો જુએ છે આ વૃધ્ધો! મૃત્યુ વરદાન લાગે એ સ્થિતિમાં જીવતા આ “અભાગી” લોકો પાસે મૃત્યુ પણ ઝટ ફરકશે નહીં! એનેય આ વૃધ્ધોની લીલીછમ રહેતી પીડાનો ડર લાગતો હશે શાયદ!

પાછા ફરીને અમે બધાં ગોઠવાઇ ગયા છીએઃ પોત-પોતાના માની લીધેલા સુખોના ચોકઠાઓમાં! સમય પર આવે એ આંસુ ઝાંઝો સમય આંખમાં પણ આવતાં નથી! આ તો નાતો નથી એવા વૃધ્ધોની પીડાનો જોયેલો અધ્યાય! એ શા માટે હર એક માટે કહાનીનો ન ભૂલાય એવો સાર બને ?

ઘર બહાર મૂકાઈ ગયેલ વૃધ્ધ મા-બાપ માટેનું આખરી સરનામુંઃ કૈલાસ  ધામ! 



કૈલાસ ધામ! – શબ્દ કાને પડતાં જ સ્વર્ગની કલ્પના આંખ સામે સુખના આકારો,  મનભાવન દેહ ધરી રચાતા જાય છે! કયારેય સમાપ્ત ન થાય એવા સુખોનો હર હંમેશ થતો રહેતો ગુણાકાર એટલે કૈલાસ ધામ! પણ, અમે જે જગ્યાએ જઈ રહ્યા હતા શાયદ એ જગ્યા હતીઃ દુઃખની કયારેય પૂરી ન થાય એવી લાંબી પીડાજનક સફર!
ઓફિસ તરફથી ” કૈલાસ ધામ ” નામ ધરાવતાં વૃધ્ધાશ્રમની મુલાકાતનું આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું! પુત્રો ધ્વારા,  વૃધ્ધ મા-બાપને એમની વૃદ્ધાવસ્થાની લાકડી બનવાને બદલે, વાડામાં ઘૂસી ગયેલા ઢોરને લાકડી દ્વારા જે ત્વરાથી હાંકી કાઢવામાં આવે, એટલી જ ઝડપથી ઘરમાંથી હાંકી વૃધ્ધાશ્રમમાં મૂકી દેવાતા હોય છે! વૃધ્ધાશ્રમ વૃધ્ધ થઈ ગયેલા દિમાગની ઉપજ છે એવું માનવાનું કોઈને ગમતું નથી!
કૈલાસ ધામ જવા માટે બસ મૂકાઈ ગઈ! હર એકના ચહેરા પર દેખાતો ઉત્સાહ મારી ભીતર ગ્લાનિ ગહેરી કરવાનું કામ કરતો રહ્યોઃ  વૃધ્ધોની પીડામાં સહભાગી થવા જઇ રહ્યા હતા કે પીકનીક સ્થળની ખુશીઓને બંટોરવા?
દસ-એક કિલોમીટરની ટૂંકી સફર પંદર મિનિટમાં  પૂરી થઈ. નજર સામે આવી ગયેલ કૈલાસ ધામની સિમેન્ટમાં કોતરાયેલી તકતી નજરમાં ચૂભી! જાણે  કહેતી હોયઃ ઇચ્છો તો પણ તોડી નહીં શકો તમે મને! મારા કણ-કણમાં  ઉપેક્ષાની, ન જોઈતી…. જેને તમે આફત માનો છો એવા મા-બાપની અસહ્ય પીડાની  મજબૂતાઈ ઠસોઠસ ભરી છે!
અંદર પ્રવેશ્યા. વૃધ્ધાશ્રમ ભીતર ફેલાયેલ લીલોતરી, વૃધ્ધોની અંદર પનપતી,  ન કહેવાયેલી પીડા ઉપર મલમપટ્ટો કરતી હશે ખરી?  કે સમય જતાં એમની ભીતરના ઝખ્મો નાસુર બની  ગયા હશે?  – શાયદ હા!
સમય સરતો ગયો! સૂરજ માથા ઉપર આવ્યો! જેનો સૂર્યાસ્ત થઈ ગયો છે એવા વૃધ્ધોને જમવા માટેની હાકલ સમો ઘંટ વાગ્યો! લાચાર, નિરાધાર… ક્યારેક પોતીકા ઘરમાં જેનો અવાજ ફરમાન હતો એવા વૃઘ્ઘો પોતાની ઘસાઈ ગયેલી થાળી લઈ, ઘંટના અવાજ ને હુકમ સમજી લાઈનમાં ઊભા રહી ગયા! થાળીમાં પીરસાયેલ લાડું-પુરી-શાક લઈ યંત્રવત મારી નજર સામેથી પસાર થતાં રહ્યાં! લાચારીનો પર્યાય એટલે ક્યારેય ખત્મ ન થાય એવુ વૃદ્ધત્વ! એ વૃદ્ધત્વ જવાબ માંગતુ હતું અમારી પાસેઃ અમારો ગુનો એટલો જ કે અમે દીકરા પેદા કર્યા કે જેથી એ અમારા માટે વૃધ્ધાશ્રમ સર્જી શકે? – મારી પાસે જવાબ ન હતો! ભવિષ્યમાં પણ નહીં હોય! -તમારી પાસે છે? 

લાગણી!


IMG_20140522_070217પંદર દિવસ પહેલાં સવારના છ વાગ્યે ઘરનો દરવાજો ખોલતાં જ, બહારથી ભીતર આવવા માટે ટાંપીને બેઠું હોય એ ત્વરાથી બિલાડીનું બચ્ચું ઘરમાં આવી ગયું! મેં એને જોયુંઃ સાવ દૂબળું-પતળું, હાડકાનો માળો! એ મ્‍યાંઉ-મ્‍યાંઉ કરતું ચૂપચાપ ખૂણામાં બેસી ગયું! એની મોટી-મોટી તરલ, નિદોર્ષ આંખોમાં હજુ ભરોસો નહોતો! એ ગભરાતું હતુ! છતાંય એને આશ્રય જોઇતો હતો! મેં અને મારી પત્નીએ એને ઘરમાં રાખવાનું લગભગ નક્કી કરી નાંખ્‍યું! પણ, ડર મારી આંખ આગળ આવીને ઊભો રહી ગયોઃ મારો લેબ્રાડોર પ્રજાતિનો ડોગ રૅમ્બો! એને જોતાં જ બિલાડીના બચ્ચાના હાંજા ગગડી ગયા! પોતાના દૂબળા-પાતળા શરીરમાં હોય એટલી શક્તિ એકઠી કરીને એ ઘરના સલામત ખૂણામાં ભરાઇ ગયું! રૅમ્બો શાંતિથી બેસવાનો ન હતો! અન્જાન, લાચાર શત્રૂ ઘરમાં આવી ગયો હતો!  એને દબોચી વિજય હાંસિલ કરવાનો હતો! ઘરમાંથી તગેડી મૂકવાનો હતો!

ઘરના ખૂણામાં ભરાઇ ગયેલ બિલાડીનું એ માસૂમ બચ્ચું  પ્રયત્ન કરવા છતાંય ખૂણામાંથી બહાર આવતું ન હતું! આખરે અમે એને બહાર કાઢવાના પ્રયત્નો પડતા મૂકી રૅેમ્બો તરફ ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યુ! રખેને અમારી નજર ચૂકવી રૅમ્બો બિલાડીના બચ્ચા સુધી પહોંચી જાય! લગભગ પૂરો દિવસ ઘરના ખૂણામાં ભરાઇ રહ્યા પછી એ રાતના બહાર નીકળ્યું! એની આગળ દૂધનો કટોરો મૂકયો. એ એની નાનકડી જીભથી દૂધ પીતા-પીતા રૅમ્બો આવી તો નહીં જાય ને ? -એ દહેશતમાં, ઉચાટમાં ભૂખ્યું હોવા છતાં પુરૂ દૂધ ન પીધું!

બીજા દિવસ સવારે એ ઘરમાંથી બહાર, રૅમ્બોની નજર ચૂકવી નીકળી ગયું! અમને હાશ થઇઃ ભલે ગયુ, રૅમ્બોના શિકાર થતા તો બચી ગયું! અમે ખોટા પડયા. રાતના દસ વાગ્યે એ પાછું આવ્યું! ગળામાંથી પરાણે અવાજ કાઢયોઃ મ્યાંઉ!  રૅમ્બોનો ડર માથા પર તલવારની જેમ લટકતો હોવા છતાં એ મારા ઘરમાં સચવાઇ જશે એ ઘારણાએ જ પાછું આવ્યું હતુ! હવે ? એને સાચવવા સિવાય બીજો કોઇ જ વિકલ્પ ન હતો! દૂધ પીવડાવ્યું! સોફા પર સુવડાવ્યું! ત્રીજા દિવસની સવારે ફરી પાછું એ ઘરની બહાર નીકળી ગયું….

હવે તો પાછું નહીં જ ફરે એવી અમારી ધારણા એણે ખોટી પાડી! બપોરના અઢી વાગ્યે એ પાછું આવ્યું! એના દૂબળા શરીરમાં જીવન કેમનું ધકબતુ હશે ? એ વિચાર અમને આવી રહ્યો હતો! પત્નીએ દવાખાને લઇ જવાની વાત મૂકીઃ બિચારૂં મરી જશે! એને દવાખાને લઇ જઇને ઇન્જેકશન મૂકાવી આવીએ! મારી દિકરીએ વાતને વધાવી દીધીઃ હા, પપ્‍પા! દવાખાને લઇ જઇએ એને! આપણે નહીં લઇ જઇએ તો કોણ લઇ જશે ?IMG_20140522_111420

સંમત થવા સિવાય કોઇ જ રસ્તો ન હતોઃ સારૂં… કાલે સવારે દવાખાને લઇ જઇશું! સવાર થતાં જ દસ વાગ્યે મારી પત્ની અને દિકરી એ નિરાધાર બિલાડીના બચ્ચા તથા રૅમ્બોને લઇને કારમાં બેસી ગયા! મારે સાથે જવા સિવાય બીજો કોઇ જ રસ્તો ન હતો! આધુનિક ડૉગ ક્લીનીકમાં એ.સી.ચૅેમ્બરમાં બેઠેલ ડૉકટરે પૂછયુંઃ શું થયું છે બિલાડીને ? જવાબ મારે જ આપવો પડ્યોઃ ખાતું નથી! એનું હાડકા-ગ્રસ્‍ત શરીર જોતાં તો મને આશ્ચર્ય થાય છે કે એ શ્વાસ કેવી રીતે લે છે ? એને બેઠું કરવાનું છે!

ડૉકટરે ઇન્જેકશન આપવા માટે મને પકડવા કહ્યું! મે મોં ના ભાગથી બચ્ચાને પક્ડયું! ઇન્જેકશનની નિડલ હાડકા-ગ્રસ્‍ત શરીરમાં ખૂપતાં જ દર્દથી ચિલ્લાઇ એના તીણા, તીખા, દૂધિયા દાંત મારી હથેળીમાં ખૂંપાવી દીધા! લોહી તરફ ફૂટી નીકળ્યું! ડૉકટર હસી ગયાઃ કશું જ નહીં થાય! ત્રણ માસ પછીથી જ એના દાંતમાં ઝેર આવે! લોહી નીકળતી મારી હથેળીમાં એમણે દવા મૂકી રૂ દબાવી દીધું! બિલાડીના બચ્ચાની સારવારના પૈસા ડૉકટરે ન લીધા પણ રૅમ્બોની વૅકસીનની તગડી ફી વસુલ કરી એ હસ્યા!

ઘરે આવી ગયા પછી એને તબિયત સુધરી! એણે ઘરાઇને દૂધ પીધું! અમને ભીતર હાશ થઇ! અમે એનું નામ પણ નક્કી કરી નાંખ્યુંઃ મિશુ! એ આખો દિવસ બે-ત્રણ વાર દૂધ પીધુ મિશુએ! રૅમ્બો સાથે થોડા દિવસમાં હળી-ભળી જશે અને રૅમ્બો પણ એનો સ્વીકાર કરી લેશે એને ખાત્રી હતી મને! પણ, મિશુ રહેવાની ન હતી!

ર૦ મી એ સવારે છ વાગ્યે ઘરની બહાર નીકળી મિશુ! બસ, એ ગઇ એ ગઇ! હજાુ એ પાછી ફરી નથી! આજે દસ દિવસ થયા છતાં એ પાછી ફરી નથી!  મિશુ રખડતા કૂતરાની ક્રૂરતાનો શિકાર બની ગઇ હશે ? મરી ગઇ હશે ? કે પછી એને એની મા મળી ગઇ હશે અને એ એની સાથે ચાલી ગઇ હશે ? સવાલો નિરૂત્તર છે! ચાર દિવસના સહવાસમાં મિશુ ખાલીપો મૂકતી ગઇ છે મારા ઘરમાં! હજુય એ પાછી ફરશે એ આશાએ ઘરની એક બારી ઉઘાડી રાખીએ છીએ અમે!

-શું મિશુ પાછી ફરશે ?

ખેલ!


separation-logo-007ત્રણ વર્ષ પહેલાં મારા લગ્ન થયા! મા-બાપના ચહેરા પર દિકરો પરણી ગયાની ખુશી રોમે-રોમમાંથી પ્રગટતી હતી! બેજાન લાગતું ઘર પણ ખુશીથી ઝુમી ઊઠયું હતુ! હું પણ ખુશ હતો! એ ખુશી ઝાંઝી ટકવાની ન હતી એની ખબર લગ્ન વખતે હોત તો પણ શું કરી શકત ? લગ્નના ત્રણ વર્ષ ભરપૂર પ્‍યારના ગહન અહેસાસમાં પસાર થઇ ગયા! આણંદ જેવા નાના શહેરમાં મોટી ખુશીઓને દિલથી માંણતા રહ્યા અમે બંને! બસ, તકલીફ તો ત્યારથી શરૂ થઇ જયારે મારા સસરાએ આણંદ છોડી અમદાવાદ સ્થાયી થવાનું સૂચવ્યું! અમદાવાદ જેવા મોટા શહેરમાં હાથ ફેલાવીને ખુશીઓને ઘર ભેગી કરી શકાતી હતી! આવક પણ વધુ હતી! પત્નીની સંમતી પણ હતી! બસ, સંમત ન હતા તો મારા મા-બાપ! એમના ચહેરા પર સ્પષ્‍ટ વાંચી શકતો હતો હું! -બેટા! વતન છોડીને બીજા શહેરમાં ન જા! અહીં અડધી રોટલી ખાઇને સુખેથી રહીએ છીએ! આખી રોટલીની તલાસમાં મોટા શહેરમાં ખોવાઇ જઇશ! અને અમે કેમ કરીને તારા વિના જીવી શકીશું! આંખમાં આંસુ સાથે મા-બાપે સખ્ત વિરોધ દર્શાવ્યો! હું ન માન્યો! પત્નીના પ્‍યારનો પડદો મારી આંખ આગળ આવી ગયો હતો! મને પત્ની અને અમદાવાદ સિવાય કશું જ દેખાતું ન હતું! હું અમદાવાદ સ્થાયી થવા થનગનતો હતો! મારા સસરાના ચહેરા પર સ્મિત હતું! એ સ્મિત પાછળની એમની યોજના મને સમજાઇ ન હતી!

આણંદ થી અમદાવાદ આવી ગયા. સસરાએ ઘર ભાડે લઇ આપ્‍યું! એમની ઉદારતા વંદનીય લાગતી હતી મને! થોડા સમય ભાડાના ઘરમાં રહ્યા પછી એમણે પોતાનું મકાન રહેવા માટે ખાલી કરી આપ્‍યું! વંદનીય લાગતા સસરા હવે પૂજનીય લાગવા માંડયા હતા! ત્રણ વર્ષ એમ જ પાણીના રેલાની જેમ પસાર થઇ ગયા! પ્રેમાળ પત્નીનો સઘળો પ્રેમ એના મા-બાપ તરફ વહેતો હું જોઇ રહ્યો! મારા તરફ ફરજ અદા કરવા સિવાય કોઇ જ કામ બચ્યું ન હતું! આ બાબતને લઇને પત્નીને ઠપકો આપતા મા-બાપના ઘરે રહેવા ચાલી ગઇ! થોડા વખત પછી હાથ-પગ જોડી પરત લઇ આવ્યો પત્નીને! પણ, દિવસે-દિવસે અમારા બંને વચ્ચે અંતર વધતું જતું હતું! અંતરના સાદના સાંભળી દોડી આવતી પત્નીએ સલામત અંતર રાખી ઉપેક્ષા શરૂ કરી દીધી હતી મારી! લાચાર એવો હું કશું જ કરી શકતો ન હતો! બસ, ખામોશ રહી, મૂંગી આંખે મારી સાથે થતા અન્યાયને સહન કરતો રહ્યો! બધું જ સરખું થઇ જશે! એ આશાએ દોઝખ થઇ ગયેલા દિવસો પસાર કરતો રહ્યો! આણંદ છોડવાની ભૂલ થઇ ગઇ હતી! અમદાવાદ માફક આવ્યું ન હતું! પત્‍ની નજર સામે જ બેરૂખીથી વર્તી રહી હતી! એની ઉધ્ધતાઇ ચરમસીમાએ પહોંચી ચૂકી હતી! શું કરવું જોઇએ મારે ? કશી જ સમજ પડતી ન હતી! કકળાટનો કાયમી ઉકેલ મને જડી ગયો હતોઃ અમદાવાદ છોડી પત્નીને લઇ આણંદ પાછા ફરી જવું! પત્નીને શાંતિથી પાછા ફરી જવાની વાત સમજાવી! મા-બાપના ભરપૂર સહકારને લીધે પત્‍ની કશું જ સમજવા તૈયાર ન હતી! એણે પાછા ફરવાની ચોખ્ખી ના પાડી દીધી! પોતાના મા-બાપના ઘરે કાયમી ધોરણે ચાલી ગઇ! ગઇ તો ગઇ પણ મારી સામે પોલીસ ફરિયાદ કરી ૪૯૮ ની કલમ લગાવી દીધી! અને ખાધા-ખોરાકીનો કેસ ઠોકી દીધો! -સમજ પડતી ન હતી મને— મા-બાપ, ઘર-બાર છોડીને પત્નીના એક જ ઇશારે અમદાવાદ આવેલો હું અચાનક ખરાબ કેવી રીતે થઇ ગયો ? પ્રેમ કયાં ખોવાઇ ગયો ? કે પછી પ્રેમ હતો જ નહીં ? જો હોત તો પરેશાની મારા ઘરનો ઊંબરો ઓળંગી ઘરમાં પ્રવેશી હોત ખરી ? જવાબ નથી. ફક્ત સવાલો છેઃ નક્કી કરેલા ગામ સિવાય બહારથી છોકરીને પરણી લાવ્યો એનું આ પરિણામ છે ?  નક્કી કરેલા ગામની જ છોકરીને પરણનારના જીવનમાં શા માટે આવી તકલીફ આવતી નથી ? ખોટા કેસમાં ફસાઇ ગયેલો હું…. કોણ બહાર કાઢશે મને ? મા-બાપનું માન્યું નહીં અને સાસુ-સસરાને મા-બાપ માની એમની ઇચ્છાને અગ્રતા આપી એ જ મારો મોતથી બદતર એવી દોઝખની આગમાં સળગતા રહેવાનો ગુનો ? કોઇએ સાચું જ કહ્યું છેઃ  મૌત કો તો યું હી લોગ બદનામ કરતે હૈ! તકલીફ તો જિંદગી દેતી હૈ…!  તકલીફ બની ગયેલી જિંદગીમાંથી ઉગરવાનો રસ્તો બતાવો મને..પ્‍લીઝ!

મારા પરમ મિત્રના સાઢુભાઇની આ આંખ ખોલી નાંખતી હકીકત! કોઇ પણના જીવનમાં બની શકે છે! સાસુ-સસરા મા-બાપ તુલ્ય હોય છે! મા-બાપ નહીં! જયારે પોતાની જિંદગીનો પ્રશ્ન હોઇ ત્યારે લાગણીના પ્રવાહમાં તણાઇ જવું મૂર્ખાઇ જ કહેવાય એવું માનવું પડે એવો આ કિસ્સો! કોઇની પણ જિંદગીમાં ન બને એવું ઇચ્છીએ! બસ, દિલથી નહીં દિમાગથી વિચારીએ! ખોટા નિણર્યોથી શત-પ્રતિ-શત બચી જવાશે એની ગેરન્ટી!!

ભીખી!


images (1)એક વર્ષ સુધી ભાડાના ઘરની છતને તાકતી રહી ભીખી મહિના પહેલાં જડબાના કેન્સરની પીડાથી પીડાઇ ગુજરી ગઇ! કેન્સરની જીવલેણ બિમારી સબબ સિવિલ હોસ્પિટલમાં દાખલ થવું પડયું ભીખીએ ત્યારે ચારે તરફ વોર્ડમાં નજર ફેરવી જોઇ લીધું હતું! જીવનને બચાવી લેવા માટે ફાંફા મારતા ત્રસ્ત લોકો! ભીખીની નજર સામે પંદર દિવસમાં પાંચ વ્યક્તિના મૃત્યુ થયા ત્યારે ભીખીએ પતિ મનુભાઇને ફરમાન કર્યુઃ ઘરે લઇ જાવ મને! ઘરની છત નીચે મરવું છે મારે! આ હોસ્પિટલના બિછાને પડી મૃત્યુની રાહ જોવી નથી! કેન્સરની સારવાર દરમ્યાન ભીખીના માથાના ઊતરી ગયેલ વાળ વિનાનો ચહેરો મનુભાઇ એક ક્ષણ તાકતા રહ્યા! અને કશું જ બોલ્યા વિના, કોઇની સલાહ લીધા વિના ભીખીને લઇ ઘરે આવી ગયા! કેન્સરની સારવાર બંધ થતાં જ ….અને રોજ-બ-રોજ ના કામ વચ્ચેના ખાલીપામાં,  ભીખીને લેવા માટે અચૂક આવી રહેલા મૃત્યુના પગલાંની આહટ સાંભળતા રહ્યા!

પથારીમાં પડ્યા-પડ્યા જડબાની સડન કોઇની નજરે પડી ન જાય એ માટે ગોદડીમાં ભીખીએ ઢાંકી રાખેલ ચહેરો, ભીખીના મર્યા પછી પણ ઢંકાયેલો રહ્યો! —સડી ગયેલા ચહેરાની પીડા ગરીબાઇની જેમ પનારે પડી જાય એવો વહેમ શાયદ ઘરના સદ્દસ્યોને પણ હશે!

ભીખીના પતિ મનુભાઇએ પણ આખરી વાર પત્નીનો ચહેરો ન જોયો! એક વર્ષની નજર સામે રોજ-રોજ પત્નીને મરતા જોઇ હોય એ પુરૂષ ભીતરથી ખાલી ન થઇ જાય તો જ નવાઇ! મનુભાઇના ભાવ-શૂન્ય ચહેરા પર પત્નીના મૃત્યુનો ગમ શોધવાની કોશિશ નિષ્‍ફળ નીવડે— જો મનુભાઇનો ચહેરો જોયો હોય તો! એ ચહેરા પર હતીઃ પરમ શાંતિ! પત્નીને મૃત્યુ બક્ષીને ઇશ્વરે કૃપા કરી હોવાનો ભાવ!

સહન ન થાય એવી ગાળ અને જીવનભરનો શ્રાપ એટલે ગરીબાઇ! —આ ગરીબાઇએ ભીખી અને મનુભાઇને ચારે તરફથી ઘેરી લીધી હોવા છતાં સતત એમને હસતા જોયા છે મેં! એમના ભાડાના ઘરમાં આંટો મારતી ગરીબાઇ એમના ઉમદા સ્વભાવ, મનની વિશાળતા આગળ પાણી ભરે! જમવાના સમયે એમના ઘરેથી કોઇ જમ્યા વગર જાય એવું બને જ નહીં! મનુભાઇનો દિલી આગ્રહ  જમવા લાચાર કરે એવું હમેંશા, એમના ઘરે જનારાઓએ અનુભવ્યુ છે!  મનુભાઇનો સ્વભાવ પરખાયા પછી કૃષ્‍ણએ, દુર્યોધનના છપ્‍પન પકવાનને ત્યજી વિદુરની ભાજી કેમ ખાધી હશે એ સમજાય!

સરળતાથી સમજાય એવી વાતોથી જીવન પસાર થતું નથી! જીવન પસાર કરવા માટે જોઇએ છેઃ ધન! અને એ પૈસાની કમી મનુભાઇને  બનાવી દીધા છે મનિયો! જેની કોઇ જ અહેમિયત— આ ક્રૂર સમય-ચક્રમાં આગળ વધવાની હોડમાં કોઇનેય નથી! મનુભાઇ નસીબને દોષ આપતા નથી! નથી એમને જિંદગી સામે કોઇ ફરિયાદ! સંતોષ એમની જિંદગીનો મહામંત્ર બની ગયો છે! અને કદાચ એટલે જ એ  પત્નીના મૃત્યુના એક મહિના પછી સામે મળતા જ હસીને પૂછી શકે છેઃ કેમ છો ? મઝામાં ને ?

આતંક!


imagesત્રણ દિકરીઓ પછી એક દિકરો હોય એવા મા-બાપ માટે દિકરો રાંકનું રતન હોય એવી કલ્પના હિન્દુસ્તાનની ધરતી પર શ્વસતા હર એક જણ આસાનીથી કરી જ લેતા હોય છે! જે પતિ-પત્નીની હું વાત કરી રહ્યો છું એમના માટે એમનો દિકરો લાખેણું ઘરેણું હતો!

એક અકસ્માતમાં અઢી વર્ષ પહેલાં એ એકના એક દિકરાનું અવસાન થતા જ આભ તૂટી પડયું આ દમ્પતી પર! તૂટી પડેલા આભને દિકરીઓ ટેકો આપી છત બનાવી શકે એ વાત આ દમ્‍પતીના ગળા નીચે ઊતરતી નથી! ત્રણેય દિકરીઓ નોકરી કરી ઘરની જવાબદારી બ-ખૂબી નિભાવી રહી છે! છતાંય, હજુ એમને અકસ્‍માતમાં ખોઇ ચૂકેલા દિકરાને પાછો મેળવવો છે! અને એના માટે અત્યાર સુધી દિકરીઓએ કમાવેલા પસીનાના પૈસા ઉડાવી દીધા છે!

મોટી દિકરી અઠ્ઠાવીસની થઇ છે! એ પછી બીજી છવ્વીસની! અને ત્રીજી ચોવીસની! -ત્રણેયના લગ્નની  જવાબદારી નિભાવી નિવૃત્ત થવાની ઊંમરમાં દિકરો જોઇએ એટલે જોઇએ જ…! -એ જીદ શરાબના નશાની જેમ એમની પર હાવી થઇ ગઇ છે! બીજી દિકરી મમ્મીની જીદ પૂરી કરવા સોળ-સોળ કલાક બે-બે જગ્યાએ નોકરી કરે છે! ચાર દિવસે ઘરે આવે છે ત્યારે એના ચહેરા પર સ્મિત હોતુ નથી! હોય છેઃ ફરજના ભારથી નત બની ગયેલું ભારેખમ મસ્તક!

દિકરીઓમાં દિકરાનું પ્રતિબિંબ ન જોઇ શકતું આ દમ્‍પતી આપણી ભીતરી રૂઢિઓનો અરીસો છે!  જેમાં સમાજનું વરવું સ્વરૂપ નજર સામે આવતા જ ભ્રૂણ હત્યા કેમ થાય છે એનો ચિતાર નજર સામે ધરી દે છે! દિકરીઓના પૈસાથી ઘર ચલાવી શકાય! સંસાર તરી જવા માટે તો દિકરો જ જોઇએ! ન્યાય સંગત ન લાગતી આ વાત હકીકતમાં આપણાં માનસનું પ્રતિબિંબ છે! અને એ પ્રતિબિંબ હઠ લઇ બેઠું છેઃ દિકરો તો જોઇશે જ! ભલે પછી ત્રણેય દિકરીઓ પોતાની લાગણીઓને, અરમાનોને, જીવનમાં ગોઠવાઇ સંસાર શરૂ કરવાના સ્વપ્‍નને સમાપ્‍ત કેમ ન કરી દે!

ત્રણેય દિકરીઓના લગ્ન— દિકરો આવી જાય, એક વર્ષનો થઇ જાય, ઘરનું ઘર થઇ જાય પછી થશે! ત્યાં સુધી સમય કેટલો આગળ નીકળી ગયો હશે એનો અંદાજ લગાવવો મુશ્‍કેલ છે! લગ્નની વય સરકી જાય એવું આ દિકરીઓના કિસ્‍સામાં બની શકવાની દહેશત હકીકત બનતી જોઇ રહ્યો છું હું! અને દિકરો કયારે પા-પા પગલાં પાડતો આવશે એ ઇશ્વર પણ કહી શકતો ન હોય ત્યારે આપણે કેવી રીતે અનુમાન લગાવીએ ?

આતંકનો આ નવો ચહેરો સ્‍નેહના આવરણમાં લપેટાઇને આવતો હોવાથી તકલીફ ધીમે-ધીમે આપે છે—ભીતર ખત્મ થઇ જાય ત્યાં સુધી પ્રસરી!

અસહાય ઇશ્વર!


downloadસતત, ગમે તેવી કપરી પરિસ્થિતિમાં એને હસતા જોઉં છું ત્યારે એક સવાલ ભીતર અકારણ મને પજવે છેઃ કોઇ માણસ પોતાની મજાક કરીને પણ કેવી રીતે હસતો રહી શકે ? સતત એક પછી એક તકલીફોમાં પસાર થતું મધ્‍યમ-વર્ગી જીવન સ્મિત પર ખંભાતી તાળું લગાવી દેતું હોય છે! જયારે આ મારી આજુ-બાજુ શ્વસતો ઇશ્વર નામનો શખ્સ ઓફિસના ભારેખમ વાતાવરણે હળવું બનાવવા માટે પોતે પણ કયારેક-કયારેક મજાક બનીને રહી જાય છે!

એનું કારણ હમણાં જ જડયું! આ ઇશ્વરને બે દિકરા છે. નાનો દિકરો એટલે અવતાર! આ અવતાર જન્મતા જ મંદ-બુધ્ધિની કયારેય સમાપ્‍ત ન થાય એવી તકલીફ લઇ ઇશ્વરના ઘરમાં આવ્યો છે! દિકરાની અસહનીય તકલીફે ઇશ્વરને મજાકીયો બનાવી દીધો છે! એ હસે છે એની પાછળની વેદના કોઇને દેખાતી નથી! અથવા  ભીતરી વેદના કોઇની નજર સામે આવી જાય એવું એ ઇચ્છતો નથી!

જયાં-જયાં આશાનું કિરણ દેખાય ત્યાં-ત્યાં ઇશ્વર દોડતો રહે છેઃ પોતાના સતર વર્ષીય પુત્રને લઇને! આખરે સાંપડે છે નિરાશા! સાવ જ મંદ-બુધ્ધિ ન હોવાથી એનો કયાંય સમાવેશ થતો નથી! નથી થતો એની બુધ્ધિમાં વિકાસ! એક જ બિંદુ પર ઇશ્વરના વ્હાલસોયા દિકારની બુધ્ધિ સ્થિર થઇ ચૂકી છે!  અમાનુષી દુનિયામાં હું નહીં હોઉં ત્યારે મારા દિકરાનું શું થશે ? -એ સવાલ એના દિમાગને પીડતો રહે છે. મોટો દિકરો સડસડાટ આગળ વધતો જાય છે! અને આ ઇશ્વરનો દિકરો અવતાર, પપ્‍પાના આંગળી મજબૂતાઇથી પકડી દુનિયાના બદલાતા રંગોને હેરતથી નિહાળતો રહે છે!

ઇશ્વરનો અવતાર કોઇ જ રંગ લાવતો નથી! અને  ઇશ્વર જલદ તેજાબના વમળમાં સપડાઇ ગયો હોય એમ ભીતરથી ખવાતો જાય છે! ઇશ્વર, અવતારને સો રૂપિયાની નોટ આપીને કશું ક ખરીદવા મોકલે અને પૈસા પાછા લાવવાનું જણાવે તો અવતાર ચોક્કસ પૈસા પાછા લાવે! પણ, કેટલા લાવવા એની સુધ એને નથી! બે રૂપયાની ચીજ લઇને આવે તો બાકીના અઠ્ઠાણું પાછા લાવવા જોઇએ એવી સીધી વાત પણ અવતારને ખબર પડતી નથી! દુકાનદાર બે રૂપિયાની ચીજ સામે બે રૂપિયા પાછા આપે તો અવતાર એ બે રૂપિયા લઇ હોંશે-હોંશે ઘરે આવે! બસ, પૈસા પાછા આવવા જોઇએ! કેટલા એ જરૂરી નથી! દુકાનદાર પૈસા પાછા ન આપે તો અવતાર ચોક્કસ ઝઘડો કરેઃ પૈસા પાછા આપો! પપ્‍પાએ પૈસા પાછા લાવવાનું કહ્યું છે!

એક વર્ષ પછી અવતાર અઢારનો થશે! મત આપવા માટે લાયક ઠરશે! પણ, જીવનમાં એના મતની કોઇ જ કિંમત કે વજન કયારેક નહીં રહે! શહેરમાં ઘર હોવા છતાં ઇશ્વર એની પત્‍ની અને બાળકો સાથે ગામડામાં રહે છે! એક ભેંસ ઇશ્વરની પત્નીએ ઘરાર રખાવી છે! આખો દિવસ ભેંસની આજુ-બાજુ ચક્કર કાપવામાં જ ઇશ્વરની પત્નીનો દિવસ પૂરો થઇ જાય છે! કદાચ અવતારની ન કહેવાય, ન સહેવાય એવી તકલીફની પીડામાંથી છુટકારો મેળવવા માટે ભેંસનો આગ્રહ ઇશ્વરની પત્નીએ રાખ્યો હોય એવું બને!

હમણાં જ થોડા દિવસ પહેલાં જ હું ઇશ્વરની સાથે, અવતારને લઇને એક તબીબને મળવા ગયા હતા. એમણે પણ અવતારને જોઇને સંસ્થામાં રાખવાનો ઇન્કાર કરી દીધોઃ બિલકુલ મંદ બુધ્ધિ હોય એવા બાળકોને અમે અમારી સંસ્‍થામાં રાખીએ છીએ! તમારો બાળક એ વર્ગીકૃત કેટેગરીમાં આવતો નથી! ઇશ્વરના ચહેરા પર ચમકી જતું વેદનાસભર સ્મિત એને બીજા માણસોથી વેંત એક ઊંચો સાબિત કરે છે! મનોમન ઇશ્વરને પ્રણામ કરી હું એની બાઇકની પાછળ બેસી જાઉં છું! અને ખામોશ નજરે ઇશ્વરના અવતારને આવનાર સમય ચક્રમાં અસહનીય દશામાં ફસાતા જોઇ રહું છું! બસ જોઇ જ રહું છું!